انجمن علمی آموزشی معلمان زیست شناسی گلستان جهت تقویت پایه دانش آموزان استان با همکاری دبیران مجرب اقدام به برگزاری کلاس های تقویتی وکنکور در شهرستان گرگان نموده است دانش آموزان و داوطلبان کنکور می توانند برای استفاده از این کلاس ها ثبت نام نمایند. ثبت نام قطعی پس ازبرگزاری آزمون تعیین سطح می باشد.

1- تقویتی سال اول -  20 جلسه  

2- تقویتی سال دوم - 30جلسه

3- تقویتی سوم -  30 جلسه

4- تقویتی پیش دانشگاهی نیمسال دوم- 20 جلسه

ایمنی هومورال اغلب در برابرپاتوژن های خارج سلول مثل باکتری ها ،ویروس ها ،توکسین ها و دیگر پروتئین های خارجی محلول انجام می شود .

         فعال شدن و بلوغ سلولهای B به سلولهای پلاسمای ( ترشح کنندة آنتی بادی ) بعد از اتصال آنتی ژن ها به گیرنده های سطحی آنها انجام می شود . سلولهای T  کمک کننده (  helper Tcells ) این روند را باترشح سیتوکاین ها تقویت می کنند .انواعی از سیتوکاین ها که برای تولید سلولهای پلاسما اهمیت دارند اینترلوکین نام دارند زیرا  پیامها را بین سلولهای لوکوسیت انتقال می دهد . ( inter Tleukocytes )  همة سلولهای B فعال شده فورا به پلاسماسل تبدیل نمی شوند .بعضی شکل ظاهری قبلی خود را حفظ می کنند به صورت سلولهای کوچکتر و غیر فعال و علیرغم اینکه مدت کوتاهی در خون و لنف گرد ش می کنند برای مدت طولانی درون بافتهای لنفاوی باقی می مانند این سلولهای B     فعال ولی ظاهرا   غیر فعال را سلولهای B خاطره می گویند . زیرا توانایی به خاطر آوردن مجدد آنتی ژن و واکنش با آن را در آینده دارند . این چنین پاسخ ایمنی که برای بار دوم یا بیشتر که بدن در معرض آنتی ژن قرار بگیرد ایجاد می شود را پاسخ ایمنی ثانویه می گویند.

ایمنی هومورال اغلب در برابرپاتوژن های خارج سلول مثل باکتری ها ،ویروس ها ،توکسین ها و دیگر پروتئین های خارجی محلول انجام می شود .

بقیه در ادامه مطلب

 چکیده:      

دستگاه ایمنی بدن ما را از ابتلای به عفونت توسط عوامل بیماری زا یا پاتوژن ها ،مثل ویروسها و باکتری ها و قارچ ها محافظت می کند .یک سیستم ایمنی سالم به قدری مؤثر است که اگر توانایی تشخیص خودی از غیرخودی را از دست بدهد بدن را همراه با از بین بردن مواد بیگانه از بین می برد. توانایی تشخیص خودی از غیرخودی عامل اصلی در سیستم ایمنی است.

بدن چندین راه دفاعی در مقابل پاتوژن های مهاجم دارد :

1 – دفاعی غیراختصاصی                                                 

   2 – اختصاصی دفاع اختصاصی بدن

پوست، غشاهای مخاطی، موادآنتی ویروس و آنتی باکتری غیراختصاصی، پاسخ التهاب و فاگوسیتوز سدهای دفاع غیراختصاصی هستند . در این دفاع، انواعی از مولکول های پروتئینی نقش دارند.

دفاع اختصاصی هم از مولکول های پروتئینی و هم از سلول های اختصاصی تشکیل شده است.

واژگان کلیدی: ایمنی - پاتوژن- دفاع اختصاصی- دفاع غیراختصاصی - فاگوسیتوز

«پای پرانتزی» یا "نرمی استخوان" یکی از عوارضی است که بسیاری از پدر و مادرها به محض مشاهده آن در پای کودکشان، دچار دلشوره شده و جهت رفع آن به پزشک مراجعه می‌کنند.
تحقیقات نشان می‌دهد که معمولا وقتی نوزادی به دنیا می‌آید، به طور طبیعی دارای پاهای پرانتزی است که تا 18 ماهگی طول کشیده و به نهایتش می‌رسد.

احتراماً به استحضار می رساند انجمن علمی زیست شناسی استان گلستان با همکاری هسته ی تخصصی زیست شناسی  برای کیفیت بخشی به توان علمی معلمان زیست شناسی در نظر دارد روزهای  دوشنبه هرهفته نشستی پیرامون مسائل علمی، آزمایشگاهی، کنکور و المپیادهای   زیست شناسی با حضور همکاران محترم، دانشجویان و اساتید گرامی عضو انجمن  برگزار نماید. لذا از کلیه ی اعضای محترم جهت حضور پربار در این نشست دعوت به عمل می آید. برنامه های این انجمن به شرح ذیل اعلام میگردد .                                                           

 1- دوشنبه 3/12/88-تحلیل و بررسی زیست شناسی و آزمایشگاه(1) فصل 6 (ساختار، عمل و بیماری دستگاه گردش خون)       

  2-دوشنبه 10/12/88 - تحلیل و بررسی زیست شناسی و آزمایشگاه (1) فصل 6 (ساختار، عمل و بیماری خون در بدن)                  

 3-دوشنبه 17 /12/88 - تحلیل و بررسی زیست شناسی و آزمایشگاه(1) فصل6 ( گردش مواد در گیاهان)                                               

 4- دوشنبه 24/12/88 - تحلیل و بررسی زیست شناسی و آزمایشگاه(1) فصل 7 (تنظیم محیط داخلی و دفع ادرار)

مکان جلسات:گرگان خیابان فلسطین جنب اداره آموزش وپرورش ساختمان گروه های آموزشی متوسطه 

 مدت زمان جلسات: از ساعت 18 الی 30/19                                                                                                                                                              موضوع جلسات بعدی، متعاقباً به اطلاع اعضاء محترم خواهد رسید.

کم خونی داسی شکل یک اختلال خونی است که با هموگلوبین معویب( Hbss ) شناخته می شود. این بیماری میلیون ها نفر را در جهان و حدود 72 هزار نفر را در آمریکا مبتلا ساخته است. این بیماری در یک تولد از هر 500 تولد آفریقایی- آمریکایی دیده می شود.

هموگلوبین طبیعی صاف و گرد است و به سلول اجازه عبور آسان از مویرگهای خونی را
می دهد. سلولهای هموگلوبین سلول داسی سفت و به شکل داس می باشند. این ملکولهای هموگلوبین تمایل دارند به شکل خوشه ای و در کنار یکدیگر قرار گیرند، بنابراین به راحتی از مویرگهای خونی عبور نمی کنند.

این خوشه ها منجر به توقف جریان خون حمل کننده اکسیژن می گردند.

برخلاف سلولها با هموگلوبین طبیعی که بیش از 120 روز زنده هستند، سلولهای داسی بعد از 20-10 روز از بین می روند. این روند طی یک دوره مزمن منجر به بروز کم خونی می گردد.

شایعترین انواع ژن سلول داسی عبارتند از :

· صفت سلول داسی :

این افراد حامل ژن معیوب – Hbs – هستند اما مقداری هموگلوبین طبیعی – Hba– نیز دارند افراد با صفت سلول داسی معمولاً بدون علامت هستند و می باشند. ممکن است کم خونی خفیف ایجاد گردد.

تحت شرایط پر استرس، خستگی، کاهش اکسیژن و یا عفونت روند داسی شدن رخ می دهد و در نتیجه عوارض بیماری سلول داسی بروز می نماید.

· بیماری سلول داسی – هموگلوبین C:

فرد دارای هر دو نوع همگلوبین Hbs وHbc می باشد. هموگلوبین C باعث ایجاد سلولهای هدف می گردد. وجود هموگلوبین طبیعی در کنار این هموگلوبین باعث می شود، فرد علامتی از کم خونی نداشته باشد.

اگر هموگلوبین S داسی با سلول هدف همراه شود منجر به یک کم خونی خفیف تا متوسط می گردد.

این افراد اغلب از بیماری سلول داسی با درجه خفیف رنج می برند.بحران انسداد عروقی، صدمات ارگان ها به علت کم خونی و داسی شدن های مکرر و احتمال بالای عفونت همه صفات مشترکی برای Hbss و Hbsc می باشند.

· بیماری سلول داسی – هموگلوبین E :

این نوع مشابه بیماری سلول داسی C است با این تفاوت که یک عنصر در ملکول هموگلوبین جایگزین شده است . این نوع معمولاً در افراد جنوب آسیا مشاهده می شود. برخی افراد با بیماری هموگلوبین E بدون علامت می باشند. هر چند تحت شرایط ویژه نظیر خستگی، کاهش اکسیژن و یا کمبود آهن یک کم خونی خفیف تا متوسط بروز می نماید.

· هموگلوبین S – تالاسمی بتا :

این بیماری با ارث رسیدن همزمان ژن های تالاسمی و سلول داسی ایجاد می گردد.


این اختلال باعث کم خونی متوسط و شرایطی مشابه ولی خفیف تر از بیماری سلول داسی می گردد

بیماری گال
امروز هرچند با قدری تاخیر، بنا به پیشنهاد دوست عزیزم، متخصص پوست، مو و زیبایی مطالبی را در مورد یک بیماری پوستی انگلی بنام گال عرضه می دارم. گال یا جرب Scabies)) یک بیماری عفونی خارش دار و عامل آن بندپایی از گروه مایت ها یا هیره ها بنام علمی Sarcoptes scabiei است. مایت ها موجوداتی شبیه کنه اما بسیار کوچکتر و میکروسکوپی و ماده های آنها با اندازه ای در حدود 3/0 میلی متر هستند ( شکل پایین ). این بیماری شایع ترین بیماری پوستی خارش دار در جهان است و سالانه بیش از 300 میلیون نفر در دنیا به آن مبتلا می شوند. مایت نر که اندازه اش تقریبا نصف ماده است پس از بارور نمودن جنس ماده، بعد از مدت کوتاهی می میرد.. محل زندگی انگل، داخل پوست بدن انسان است و پس از انتقال به میزبان، قسمت سطحی پوست بدن را به صورت عمودی سوراخ کرده سپس به ایجاد تونل در سطح افقی می پردازد بطوریکه در هر شبانه روز حدود 3-2 میلیمتر پیشروی می کند و تخمهایش را در داخل آن قراردهد. هیره ماده در طول زندگی 5-4 هفته ای خود در داخل نقب های داخل جلدی حدود 50-40 تخم می گذارد که بعد از 5-3 روز حدود 10 درصد آنها باز میشوند و لاروهایی از آنها خارج می شوند که از سلولهای پوست تغذیه کرده و تونلهای جدیدی را ایجاد می کنند و نهایتا به هیره بالغ تبدیل می شوند. دوره زندگی هیره از تخم تا تخم 24-10 روز طول می کشد. راه اصلی انتقال، تماس نزدیک حداقل برای 15 دقیقه با افراد آلوده و گاهی از طریق وسایل آلوده می باشد.

علایم بیماری:
نشانه اصلی بیماری خارش است. خارش معمولاً شبانه و شدید است و هنگام خواب در بستر که بدن شخص گرم می شود اتفاق می افتد. انگلها در اثر گرم شدن محیط و در بعضی مواقع به دنبال گرفتن دوش آب گرم نیز فعال شده و خارش شروع می شود.

به اطلاع می رساند انجمن علمی آموزشی زیست شناسی استان گلستان یک دوره آموزش ضمن خدمت با عنوان تحلیل و بررسی برنامه درسی زیست شناسی متوسطه و پیش دانشگاهی برگزار می نماید.

با سلام

 بدین وسیله از کلیه همکاران دبیر زیست شناسی سراسر استان جهت شرکت در جلسه پرسش وپاسخ  روز جمعه مورخ بیست وهفتم آذر ماه  که با حضور اساتید دانشگاه  برگزار خواهد شد ، دعوت به عمل می آید.

زمان جلسه : از ساعت ۵/۸ صبح  تا ۵/۱۱

مکان جلسه: گرگان - دبیرستان نمونه شهید قند هاری{ واقع در عدالت ۲ }

موضوعات :

محتوای فصول اول و یازدهم  کتاب زیست شناسی وازمایشگاه۲ -سال سوم

محتوای فصل نهم کتاب زیست شناسی پیش دانشگاهی

دعوت به همکاری

به اطلاع کلیه همکاران محترم می رساند، انجمن علمی در نظر دارد نظرات، پیشنهادات شما را در مورد فعالیت انجمن در سال جدید جویا شود. لطفاً نظرات خود را  در وبلاگ ثبت و یا ایمیل نمائید

مطالب و مقالات یا ترجمه های شما را با ذکر منبع به نام خود شما در وبلاگ انجمن ثبت می شود.

اعضای شورای اجرایی انجمن علمی دبیران زیست شناسی استان گلستان

1-                         ابراهیم جوکار    

2-                       رقیه شمالی       

3-                     شهناز مبرا

4-                     مهران داوری فر    

5-                      مطهره صامت

6-                      عبدالرشید زبرجد

7-                     جمال الدین کمال نژاد

8-                     جعفرخواجه چناشک

9-                        قدیر مومن یساقی

پیرو بخشنامه شماره 41/34941/781به تاریخ 27/7/ 88 اولین گردهمایی انجمن علمی آموزشی معلمان زیست شناسی استان گلستان درروز شنبه مورخه 9/8/88 در محل سالن کنفرانس مرکز تربیت معلم امام خمینی (ره) دختران گرگان از ساعت 30/8 صبح لغایت 17 به شرح ذیل برگزار گردید.

پیرو بخشنامه شماره 41/34941/781به تاریخ 27/7/ 88 اولین گردهمایی انجمن علمی آموزشی معلمان زیست شناسی استان گلستان درروز شنبه مورخه 9/8/88 در محل سالن کنفرانس مرکز تربیت معلم امام خمینی (ره) دختران گرگان از ساعت 30/8 صبح لغایت 17 به شرح ذیل برگزار گردید.

رئوس برنامه های اجرا شده عبارتند از:

براي تقويت حافظه و تمركز حواس چه بايد كرد؟

مغز قابليت به خاطر سپردن هر موضوعي را داشته و فقط به كمي تمرين و ممارست نياز دارد.
آيا شما هم جزء افراد فراموشكار هستيد؟ آيا مي‌توانيد نام عناصر درس شيمي را به ياد آوريد؟ و يا اينكه تاريخ اولين برخورد با همسرتان را به خاطر مي‌آوريد؟ مسلماً خير. اين به دليل آن است كه حافظه به صورت انتخابي عمل مي‌كند.

برخي از مسائل را به دليل اهميت بيشتر آسانتر از بقيه به ذهن مي‌سپاريم. اما مغز قابليت به خاطر سپردن هر موضوعي را داشته و فقط به كمي تمرين و ممارست نياز دارد. در زير شما را با روش‌هاي بهبود حافظه، آشنا خواهيم كرد.

مسئله– به جاي پرداختن و وارد شدن به مطالب پيچيده روان‌شناسي در زمينه حافظه كوتاه‌مدت و بلندمدت بياييد فقط قرار بگذاريم ديگر مسائلي كه نبايد فراموش مي‌كرديم را از قلم نيندازيم.

براي مثال هر كسي، شايد به غير از معلم شيمي، شما را به خاطر به ياد نياوردن فرمول يك ماده خاص خواهد بخشيد. با اين حال ممكن است هنگامي كه در تخت‌خواب خود دراز كشيده‌ايد به دليل به خاطر نياوردن تلفن دوست صميمي‌تان كلافه و پريشان شويد. در زير مواردي را كه بايد در به ذهن سپردن آنها تلاش نماييد، آورده شده است:

اسامي، شماره‌هاي تلفن، قيافه‌ها، كارها، قرارهاي ملاقات، تاريخ‌هاي تولد، گفت‌وگوها و حقايق.

به ياد نياوردن موارد فوق معمولاً نتيجه توجه نداشتن به اندازه كافي مي‌باشد. اگر برايتان مهم بود هيچ‌گاه فراموش نمي‌كرديد. بار ديگر كمي بيشتر سعي و دقت كرده و ببينيد تا چه اندازه بيشتر موفق خواهيد شد. همچنين مشخص كنيد كه كدام حافظه را داريد: بصري يا سمعي، وقتي اين سوال معلوم شد در موقعيتي بهتر براي بهبود حافظه خود قرار خواهيد گرفت.

راه‌حل:
در اين قسمت نكاتي مهم جهت بهبود مهارت‌هاي به ذهن سپردن مسائل، آمده است:

فعال باشيد– اين در مورد هر چيزي بايد اعمال شود. هنگامي كه در حال شنيدن، تفكر و مطالعه كردن هستيد سعي كنيد از مطالبي كه فرد ديگري به شما گفته، نكته‌برداري كنيد. اگر بي‌حال و غيرفعال باشيد، مغزتان دچار كندي و تعلل خواهد شد و اگر براي فعال بودن تلاش كنيد، ذهنتان آنچه را كه مي‌بيند و مي‌شنود ثبت نموده و راحت‌تر مي‌توانيد آن را به خاطر بسپاريد.

تمركز كنيد– به جزئيات دقت كنيد. در طول روز چيزهاي بسيار زيادي را مي‌شنويم اما تنها آنهايي را به ياد مي‌آوريم كه برايمان اهميت داشته باشد. مسائل مورد اهميت خود را گسترش و بسط دهيد تا بيشتر بتوانيد آنها را به ذهن بسپاريد. يك روش خوب اين است كه همه چيز را حياتي فرض كنيد. وانمود كنيد كه يك كارآگاه جنايي هستيد و هر آنچه كه در پيرامون شما در حال اتفاق افتادن است، حائز اهميت است.

ايجاد پيوستگي نماييد- بين آنچه كه مي‌خواهيد به ياد بسپاريد و آنچه كه قبلا در ذهن داريد ارتباط به وجود آوريد. اين ارتباط مي‌تواند يك‌ رنگ، يك عدد يا يك كلمه هم‌قافيه باشد. براي به خاطر داشتن بخشي از چيزهاي مختلف، تصاويري كه هم‌قافيه با اعداد ‌باشند را براي خود مجسم نماييد. همچنين مي‌توانيد از كلمات مخفف و تركيب اسامي و يا متصل نمودن اول حروف كلمات (مانند حروف ابجد) استفاده كنيد.

تكرار نماييد– روش تنبيه معلم مدرسه‌تان را به ياد داريد؟ هر گاه فردي دچار خطايي مي‌شد، مجبورش مي‌كرد چندين و چند بار مطلبي را بنويسد. تكرار، براي به ذهن سپردن موضوعات كمك كرده و باعث حك شدن آن در مغزتان مي‌گردد. هرگاه فردي را ملاقات مي‌كنيد، شروع به تكرار اسم او در ذهن خود نماييد. وقتي كسي شماره تلفنش را به شما مي‌دهد، چندين بار آن را روي كاغذ نوشته و با صداي بلند تكرار كنيد. اگر مي‌خواهيد مطلبي را حفظ كنيد كافي است آن را چندين بار روي تكه‌اي كاغذ بنويسيد.

اسامي را به هم ربط دهيد– وقتي با كسي كه با او قبلا آشنا شده‌ايد، اما اكنون اسمش را به ياد نمي‌آوريد، برخورد مي‌كنيد، دچار آشفتگي مي‌شويد. مشكل را مي‌توانيد با مرتبط نمودن آن اشخاص با كسي كه به آنها شباهت دارد و يا با واژه‌اي كه با يكي از خصوصيات شخصيتي آنها نزديك است، حل نماييد.

با اسامي آنها بازي كنيد و يك تصوير خيالي از آنها در ذهن خود مجسم نماييد. براي به ياد آوردن اسم فردي مي‌توانيد حروف الفبا را از ابتدا بازگو نموده تا اينكه به حرف ابتداي اسم او برسيد، حتما با اين كار اسم را به خاطر خواهيد آورد.

تصويري با مفهوم ايجاد كنيد- از هر آنچه كه مي‌خواهيد به خاطر بسپاريد، تصويري خيالي در ذهن ايجاد نماييد. موضوعي را در ذهن خود تصور كرده تا بتوانيد همه چيز را به صورتي واضح مشاهده كنيد. سپس وقتي چيزي را فراموش كرديد، اين تصوير را مجسم كنيد تا مغزتان اطلاعات از دست رفته را بازيابي نمايد.

منبع:

http://rie.ir/index.aspx?siteid=75&siteid=75&pageid=300 ترجمه رزيتا شاهرخ

1-      ظروف پلاستيكي تقريبا پنجاه هزار سال در برابر تجزيه و فساد مقاومند.

2-      رشد كودك در بهار بيشتر است.

3- حس بويايي مورچه با حس بويايي سگ برابري مي كند.

4- در يك سانتي متر پوست شما دوازده متر عصب و چهار متر رگ و مويرگ وجود دارد.

5- در تمام وجود شما بيش از يك مشت گچ «كلسيم» وجود دارد.

6- موش دو پای افريقائي ، بي آنکه سرش را برگرداند ، مي تواند پشت سرخود را ببيند اين جانور ، از ميدان ديدی برابر سيصد و شصت درجه برخوردار است.

7- زمان بارداري فيل به 2 سال مي رسد.

8- بيشترين ضربان قلب راقناريها با1000بار در دقيقه وكمترين را فيل با27 بار در دقيقه دارد.

9- يکي از شديدترين نعره ها در بين حيوانات به شير آفريقايي تعلق دارد صدای نعره آنها تا سه کيلومتری شنيده مي شود اسب آبي هم جزء حيواناتي ا ست که داری نعره بلندی مي باشد ، تا آنجا که حيوانات آبي در زير آب نعره آنها رو مي شنوند ولي با همه اين اوصاف شديدترين نعره ها متعلق به والها مي باشد آنها مي توانند نعره ای معادل دويست دسي بل توليد کند برای مقايسه بايستي بگويم که اين نعره از صدای موتور يک جت بيشتر مي باشد.

10- وقتي يك نوزاد در حال گريه است با صداي ش..ش.. شما آرام خواهد شد و اين به اين دليل صداي ابي است كه اطراف نوزاد را در دل مادر گرفته است.در ضمن اين يكي از دلايلي است كه چرا صداي ساحل دريا به انسان ارامش مي دهد.

11- در پنير ماده اي به نام تيرامين وجود دارد كه اگر در مغز جمع شود ، باعث كندي ذهن مي شود، البته اين ماده توسط يك نوع آنزيم موجود در بدن انسان مي تواند كاتابوليسم شود، ولي اين آنزيم تا حد مشخصي فعال مي باشد. براي فعاليت بيشتر اين آنزيم بايد ميزان مس را در بدن زياد كرد، و اين كار با خوردن گردو كه حاوي مقداري مس است ،انجام مي دهند. به همين دليل در متون ديني خوردن گردو به همراه پنير توصيه شده است.

12- يک شاهين مثل اين است که دنيا را با يک دوربين قوی نگاه مي کند . يک شاهين مي تواند مثلا" از فاصله سي متری روزنامه بخواند شير به تيز بيني انسان است مثلا يک بز کوهي را از فاصله هزار و پانصد متری تشخيص مي دهد فيلها و کرگدنها يا به عبارت ديگر گياهخواراني که در سنين بزرگي و بلوغ از هيچ دشمني ترس ندارند ، قدرت ديدشان بسيار کم است ، آنها از فاصله سي متری ديگر نمي توانند فرقي بين يک بوته و گورخری که ثابت ايستاده ، بگذارند ، آنها محيط اطراف خود را به صورت مات مي بينند.

13- اگر ريشه های يک درخت جوان صنوبر را به هم وصل کنيم طول آن به دو يا سه متر خواهد رسيد.در حالی که طول ريشه های يک گیاه گندم به ۶۰۰ متر و طول ريشه های نيشکر به ۲۰ کيلو متر مي رسد.

14-  انسان سالانه بيش از ۱۰ ميليون مرتبه پلک می زند!

15- ناخن‌های انگشتان دست، تقريبا چهار برابر ناخن‌های پا رشد می‌کنند!

16- دلفين‌ها هم مانند گرگ‌ها هنگام خواب يك چشمشان را باز می‌گذارند!
 17- سرعت آب دهانی كه هنگام عطسه از دهان شما خارج مي شود، حدود ۱۲۰ كيلومتر بر ساعت است!

18- مغز انسان فقط دو درصد از وزن بدن را تشكيل مي دهد ولي بيست و پنج درصد از اكسيژن دريافتي بدن را به تنهايي مصرف ميكند.

19- با نگاه کردن به گوش جانوران مي توانيم پي به تخم گذار بودن و يا بچه زا بودن آنها ببريم، بدين صورت که تخم گذاران گوششان ناپيدا و بچه زايان گوششان نمايان است تنها در اين مورد يک استثنا وجود دارد و آن نوعي افعي بچه زا است که گوشش دقيق پيدا نيست.

 20- بيشتر سردردهای معمولي از کم نوشيدن آب مي باشد.

  فهرست برخي از پايگاههاي اينترنتي مفيد جهت استفاده  دبيران زيست شناسي

 با سلام

پيشنهاد ميکنيم به سايت ژنهای شما  سلامتی شما  سر بزنيد .بسيار جالب است!

فهرست برخي از پايگاههاي اينترنتي مفيد جهت استفاده  معلمان زيست شناسي